Ostoja Nadbużańska

Jest kraina nad Bugiem o wyjątkowym pejzażu, którego dzisiaj nie spotyka się zbyt często. Dolina Bugu jest nadzwyczajna, z naturalnie meandrującą rzeką z licznymi mieliznami, a także urwistymi brzegami. To rzeka wciąż prawdziwa - pełna ryb, która bywa groźna zwłaszcza w czasie wiosennych roztopów. Wartki nurt nieustannie zmienia koryto, czyniąc ją rzeką dziką, nieujarzmioną.

Ostoja NadbużańskaMimo obwałowań wykonanych w latach 70. Bug stanowi w dalszym ciągu atrakcję przyrodniczą. Nic więc dziwnego iż w latach  1993-1994 część doliny objęto ochroną prawną i utworzono Nadbużański Park Krajobrazowy oraz park krajobrazowy Podlaski Przełom Bugu. W 2004 roku utworzono obszar ochronny Ostoja Nadbużańska  (pow. 46 036,7ha) obejmujący Dolinę Bugu od ujścia Krzny do Zalewu Zegrzyńskiego.

Od lat mieszkańcy tego regionu mieli świadomość piękna swojej małej ojczyzny z naturalnym krajobrazem rolniczym, z bogatym światem roślinnym i zwierzęcym, gdzie lasy i łąki wciąż są użytkowane gospodarczo, a we wsiach toczy się normalne życie.  Malownicze widoki i urzeźbienie terenu, urozmaicona szata roślinna, wiele gatunków zwierząt, a szczególnie ptactwa, , a także przepięknie meandrujący Bug o zmiennym nurcie, obfitujący w wiele gatunków ryb,  jego  szeroka dolina  i cały nadbużański region, tak zasobny w historyczne obiekty architektoniczne, ciekawe obyczaje i obrzędy to kraina Ostoi Nadbużańskiej.

Działalność człowieka uwzględniająca prawa przyrody jest podstawą zachowania bezcennych walorów flory, fauny i krajobrazu nadbużańskiego.  Większość mieszkańców już wie, że ochronę przyrody i gospodarowanie na roli można pogodzić, a najcenniejsze fragmenty powinno się chronić.  Skoro nie grozi nam tu przemysł i wielkie inwestycje, to należy wykorzystać atut  jakim jest położenie w jednej z piękniejszych krain w Polsce. Społeczeństwo gmin nadbużańskich przekonało się już, że nadanie statusu ochronnego nie tylko podnosi prestiż, ale przyczynia się też do rozwoju regionu.

Obszar charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem krajobrazu. Największym jego walorem jest zachowana dolina Bugu, z wijącą się rzeką, licznymi starorzeczami i wyspami w nurcie oraz piaszczystymi łachami i skarpami. Nadrzeczne tereny to kontrast wielu środowisk, suche piaszczyste wydmy graniczą z torfowiskami, a podmokłe lasy łęgowe z borami sosnowymi. Zachowało się tu jeszcze sporo cennych lasów łęgowych. W dolinie Bugu spotyka się większe obszary zarośli łozowych z udziałem rzadkiej wierzby śniadej. Niewielkie powierzchnie na żyźniejszych glebach zajmują grądy. Znaczne obszary pokrywają łąki zalewowe niezwykle barwne wiosną.

Spośród licznych, rzadkich gatunków roślin leśnych na uwagę zasługują: wawrzynek wilczełyko, orlik pospolity, lilia złotogłów, naparstnica zwyczajna, zimoziół północny. Przez teren ten przechodzą granice zasięgów geograficznych takich gatunków, jak lepnica litewska, sasanka Tekli, zimoziół północny, smagliczka drobna. Na obszarze występuje 6 gatunków roślin  - widlicz cyprysowaty, starodub łąkowy, wielosił błękitny, czarcikęsik Kluka, cibora żółta, turzyca luźnokępkowa, wpisanych do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin. Ponadto typowe dla innych regionów kraju jak np. lepiężnik kutnerowaty – gatunek nadmorski czy parzydło leśne gatunek typowy dla terenów górskich. Bogactwo środowisk wpływa korzystnie na liczebność zwierząt. Korytarz ekologiczny doliny Bugu jest ostoją ptactwa wodno-błotnego w trakcie jego wędrówek sezonowych.

Sąsiedztwo Doliny Bugu  należy do interesujących pod względem występowania wartości kulturowych. Stanowiska i zabytki archeologiczne odkryte na tym terenie wskazują, że dolina rzeki od 12 tys. lat była dogodnym miejscem do zakładania czasowych obozowisk oraz osiedlania się na stałe. Wśród ciekawszych obiektów archeologicznych występują: osady, obozowiska, cmentarzyska, ślady osadnicze, znaleziska luźne. Najstarsze ślady osadnictwa na tym terenie w postaci drobnych narzędzi  krzemiennych odnaleziono w miejscowościach: Adolfów, Natolin, Przewóz Nurski i Pustelnik, , Mogielnica, , Krupy, Lacki, Białobrzegi i Kamieńczyk,.

W regionie nadbużańskim zachowały się zabytki techniki, takie jak młyny i wiatraki. W większości młyny wzniesiono z drewna oraz cegły. Zasługujący na szczególną uwagę i wyróżnienie młyn w Płatkownicy, zbudowano z zastosowaniem zupełnie niespotykanej na tym terenie konstrukcji szachulcowej (drewno i cegła), co ma związek z osadnikami niemieckimi gospodarującymi w Płatkownicy.

Kapliczki, figury i krzyże przydrożne zawierające w sobie różnorodność form oraz bogactwo elementów dekoracyjnych to symbole Ostoi Nadbużańskiej. Do najciekawszych należą: XVIII-wieczną drewniana kapliczka domkowa z figurą św. Jana Nepomucena z Grabin, kapliczki  z Korczewa, Brzuzia, Rudnika. Najstarsza kapliczka -  kapliczka słupowa w Międzylesiu, pochodzi z 1631 roku, odbudowano ją w 1723 roku i 2 połowie XIX wieku. Do dnia dzisiejszego dobrze zachowała się w niej kamienna tablica fundacyjna z wyrytą inskrypcją i datą.    

Lasy nad Bugiem to także miejsce, gdzie w czasie II wojny światowej powstały dwa niemieckie obozy pracy i zagłady znane jako  obóz w Treblince (nazwa  pochodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się 6 km od obozu). Szacuje się, że w Treblince zginęło około 800 tysięcy Żydów, m.in. Janusz Korczak.  Od 1983 roku tereny byłych obozów, żwirownia, tzw. Czarna Droga oraz obszar wokół nich tworzą Muzeum Walki i Męczeństwa w Treblince – placówkę muzealną o międzynarodowej randze.

 

--------------

Fot.: Marek Lejbrandt

  • Data publikacji: 1 Lipca 2013
  • Autor: Poznaj swoją Naturę
  • Drukuj